Sîstema Siyasî ya Swêdê û Mafên Hilbijartinê: Rêbernameya Azmûnê

Yek ji qonaxên herî krîtîk di riya wergirtina hemwelatîbûna Swêdê de medborgarskapsprovet (azmûna muwaatiniyê) ye, ku armanc dike berbijêr sîstema demokratîk û şêwazê rêveberiya welat fêm bikin. Sîstema siyasî ya Swêdê li ser bingeha demokrasiya parlamenter û monarşiya destûrî hatiye avakirin. Fêmkirina vê avahiya bingehîn girîng e da ku hûn pirsên di nav çarçoveya formata azmûna samhällskunskap de rast bibersivînin.

Meclîsa Swêdê Riksdagen û Wezîfeyên Hikûmetê Çi ne?

Riksdagen ku saziya herî bilind a biryardanê ya Swêdê ye, ji 349 parlamenterên ku ji hêla gel ve têne hilbijartin pêk tê. Hevsengiya hêzê ya di navbera meclîs û hikûmetê de, diyar dike ku Swêd çawa tê birêvebirin (hur styrs Sverige). Di pêvajoya amadekariyê de dema ku hûn materyalên Sverige i Fokus dinirxînin, divê hûn bala xwe bidin van wezîfeyên bingehîn:

• Riksdagen: Yasayên nû derdixe, budçeya dewletê diyar dike û karên hikûmetê kontrol dike.
• Regeringen (Hikûmet): Biryarên meclîsê pêk tîne, saziyên dewletê bi rêve dibe û li ser polîtîkayên derve pêşniyaran pêşkêş dike.
• Statsminister: Serokwezîrê ku ji hêla meclîsê ve tê hilbijartin, serokê hikûmetê ye û wezîran erkdar dike.
• Padîşah (Monark): Tenê serokê dewletê yê sembolîk e, tu desthilateke wî ya siyasî nîne.

Rêzefên Hilbijartinê û Mafên Dengdanê li Swêdê

Li Swêdê hilbijartinên giştî (allmänna val) her çar salan carekê, roja Yekşema duyemîn a meha Îlonê têne kirin. Dengdêr di sê astên cuda de dengê xwe bikar tînin: Riksdagen, meclîsên herêmî (region) û meclîsên şaredariyan (kommun). Ji bo serkeftina di azmûnê de, divê mirov zanibe ka kî li ku dikare deng bide. Ji bo tetbîqata zêdetir, hûn dikarin serdana rûpela me ya pirs û bersivên nimûne yên azmûna muwaatiniya swêdê bikin.

1. Hilbijartinên Riksdagen: Tenê hemwelatiyên Swêdê yên ku 18 salî temam kirine dikarin deng bidin.
2. Hilbijartinên Şaredarî û Herêmî: Biyanîyên ku zêdetirî sê salan li Swêdê rûniştine jî mafê dengdanê hene.
3. Destûrên Bingehîn (Grundlagar): Swêd xwedî çar yasayên bingehîn e (Şêwazê Hikûmetê, Yasaya Werasetê, Azadiya Çapemeniyê, Azadiya Îfadeyê).
4. Benda Demokratîk: Ji bo ku partiyek bikeve meclîsê, divê bi kêmanî %4ê dangan werbigire.

Pirsên Pir Tên Pirsîn li ser Mafên Hilbijartinê

• Pirs: Li Swêdê kî dikare bibe serokwezîr? Bersiv: Kesê ku piştgiriya piraniya meclîsê werbigire dikare wekî serokwezîr (statsminister) bê hilbijartin.
• Pirs: Ma di azmûna muwaatiniyê de ji pirsên siyasî mûafiyet heye? Bersiv: Na, ev yek ji beşên sereke yên azmûnê ye; lê belê hûn dikarin şertên giştî ji rêbernameya me ya kî mûaf e kontrol bikin.
• Pirs: Ma dengdan di hilbijartinan de mecbûrî ye? Bersiv: Na, li Swêdê dengdan mafek e lê ne mecbûrî ye.
• Pirs: Ez dikarim ji ku bigihîjim agahiyên fermî? Bersiv: Ji bo mufredata nû û rêziknameyên qanûnî, divê malpera fermî ya UHR were şopandin.

Ji bo Pirsên Siyasî yên Azmûna Muwaatiniyê Meriv Çawa Amade Dibe?

Ji ber ku têgehên siyasî bi Swêdî ne, girîng e ku hûn di vê qadê de ferhenga xwe ya peyvan pêş bixin. Di azmûnê de hûn ê gelek caran bi têgehên wekî 'parlamentarism', 'demokrati' û 'offentlighetsprincipen' re rûbirû bimînin. Dema ku hûn dixebitin hûn dikarin van gavan bişopînin:

• Li şûna helwestên partiyan, hîmên karkirina sîstemê hîn bibin.
• Erkên dewleta refahê (välfärdsstat) û rêveberiyên herêmî (kommuner) fêm bikin.
• Şêwazê parastina destûrên bingehîn (erêkirina du meclîsan di navbera du hilbijartinan de) ji ber bikin.
• Bi şopandina gavên rêbernameya qeydkirina UHR medborgarskapsprovet roja azmûna xwe zû diyar bikin.