Jiyan bi Zarokan re li Swêdê: Rêberiya Qeyda Förskola û Barnbidrag

Gavavêtina jiyaneke bi zarok re li Swêdê, hem ji bo sûdwergirtina ji derfetên dewleta sosyal û hem jî ji bo fêmkirina pergala welat, pêvajoyeke balkêş e. Swêd di mijara xwedîkirina zarokan de xwediya yek ji pergalên herî pêşkeftî yên cîhanê ye û kevirên bingehîn ên vê pergalê förskola (kreş/dibistana pêşdibistanê) û barnbidrag (alîkariya zarokan) in. Gava ku hûn li Swêdê dest bi jiyanê dikin, ji bo ku zarokê we di jiyana perwerdehiyê de destpêkeke bêkêmasî bike û hûn ji mafên xwe yên sosyal bi temamî sûd werbigirin, divê hûn hinek prosedurên taybet bişopînin. Di vê rêberiyê de, em ê ji pêvajoya qeydkirinê heta awayê wergirtina alîkariyan hemû gavan bi kîtekît lêkolîn bikin.

Pergala Kreşê li Swêdê: Förskola Çi ye û Meriv Çawa Qeyd Dibe?

Li Swêdê förskola, saziyên perwerde û lênêrînê ne ji bo zarokên di navbera 1 û 5 salî de. Her çend pergala kreşê ne neçarî be jî, ji bo civakîbûna zarokan û adaptasyona wan a bi zimanê Swêdî re xwedî girîngiyeke mezin e. Ji bo ku hûn zarokê xwe li kreşê tomar bikin, berî her tiştî divê hûn bi rêya malpera şaredariya (kommun) ku hûn lê dimînin serî lê bidin. Di dema serlêdanê de bi gelemperî tê xwestin ku zarok xwedî personnummer bin. Heke hûn hîn ne di vê qonaxê de bin, hûn dikarin ji bo agahdariya li ser pêvajoyên rûniştinê li rêberiya me ya Pergala Bacê û Endambûna A-kassa li Swêdê binihêrin. Di dema qeydkirinê de divê hûn bikevin dorê (kö) û şaredarî bi gelemperî di nav 4 mehên piştî serlêdana we de cihê zarok garantî dikin.

• Ji rûpela e-xizmetên şaredariyê (kommun) bi BankID têkevinê.
• Herî zêde 5 tercihên kreşê yên cûda diyar bikin.
• Dîroka destpêkirina zarok û demjimêrên mayîna heftane nîşan bidin.
• Daxuyaniya dahatê bidin (heqê kreşê li gorî dahata malbatê tê hesabkirin).
• Ji bo kreşên taybet (friskola), carinan dibe ku hûn rasterast bikevin dora wî kreşî bixwe.

Piştî ku pêvajoya qeydkirinê bi dawî bû, kurteyeke bi navê 'erbjudande' (pêşniyar) ji we re tê şandin. Gava ku hûn vê pêşniyarê pejirandin, cihê zarokê we teqez dibe. Li Swêdê kreş di tevahiya salê de vekirî ne, lê di demên betlaneyê de mîna meha Tîrmehê, hinek kreş dikarin bibin yek. Her wiha ji bo zarokên ji 3 salî mezintir, kontenjanên bêpere yên bi demjimêrên diyarkirî yên bi navê 'allmän förskola' hene. Heke hûn dixwazin zarokê we bi zimanê xwe yê dayikê piştgiriya perwerdehiyê bistîne, divê hûn ji bîr nekin ku ji bo piştgiriya modersmål serî li şaredariyê bidin. Ji ber ku rêzikên her şaredariyê dikarin cûda bin, tê pêşniyar kirin ku hûn ji bo agahdariya rojane serdana skolverket.se bikin.

Barnbidrag (Alîkariya Zarokan) û Piştgiriyên Aborî Çi ne?

Ji her malbata ku li Swêdê rûniştî ye û xwedî zarok e, piştgiriya aborî tê dayîn. Şêweyê herî bingehîn ê vê yeke barnbidrag ango alîkariya zarokan e. Ev alîkarî heta ku zarok dibe 16 salî her meh tê dayîn. Pêvajoya serlêdanê bi gelemperî bi saya parvekirina daneyan di navbera Skatteverket û Försäkringskassan de bixweber (otomatîk) dimeşe. Lêbelê, heke hûn nû barkiriye Swêdê û zarokê we li derveyî welat ji dayik bûye, dibe ku hûn hewce bikin ku rewşê ji Försäkringskassan re ragihînin. Ji bo ku ev alîkarî neyên birîn, girîng e ku qeydên we yên li îdareya bacê rast bin. Ji bo hûrguliyên zêdetir, hûn dikarin gotara me ya bi navê Pergala Bacê û Endambûna A-kassa li Swêdê bixwînin da ku bibînin ka pergal çawa dixebite.

• Mîqdara barnbidrag ji bo her zarokî standard e û ne girêdayî asta dahatê ye.
• Heke ji yekê zêdetir zarokên we hebin, daxistina malbatê ya zêde ya bi navê 'flerbarnstillägg' bixweber lê tê zêdekirin.
• Teşumên dravdanê bi gelemperî di 20-ê her mehê de têne kirin.
• Hûn dikarin bi rêya Försäkringskassan eyar bikin ka dê alîkarî di navbera dêûbavan de çawa bê parvekirin.
• Ji bo ku hûn tu mafên xwe winda nekin, guhertina navnîşana xwe her gav ji Skatteverket re ragihan bikin.

Ji bilî barnbidrag, ji bo malbatên dahata wan kêm e an jî ên ku kirêya zêde didin, piştgiriyên din ên mîna 'bostadsbidrag' (alîkariya xanî) jî hene. Mesrefên tenduristiyê yên zarokê we li Swêdê bi temamî di bin mîsogeriya dewletê de ne. Heta temenê 18 (li hinek herêman 20) salî, xizmetên diran û tenduristiya giştî bêpere ne. Ji bo mesrefên dermanan jî bihayekî herî bilind (högkostnadsskydd) tê sepandin. Di van hemû pêvajoyan de girîng e ku hûn bi rêya malpera Försäkringskassan kontrolên xwe yên birêkûpêk bikin û hesabê xwe yê bankayê yê di sîstemê de her gav rojane (up-to-date) bigirin.

Destûra Dêûbavtiyê (Föräldrapenning) û Bikaranîna VAB

Swêd ji bo ku dêûbav hevsengiya di navbera kar û jiyana malbatê de biparêzin, derfetên pir nerm pêşkêş dike. Föräldrapenning, destûra bi mûçe ye ku di dema jidayikbûn an jî xwedîkirina zarok de ji dêûbavan re tê dayîn. Bi giştî ji bo her zarokî mafê destûra 480 rojan heye û beşeke mezin a vê yekê li gorî mûçeyê dêûbav tê hesabkirin (sjukpenninggrundande inkomst - SGI). Heke hûn bêkar bin an jî nû bar kiribin, hûn ê di asta herî kêm de drav bistînin. Di vê pêvajoyê de ji bo parastina mafên xwe yên ewlehiya civakî endambûna A-kassa jî xwedî girîngiyeke mezin e; ji bo hûrguliyan hûn dikarin serdana rûpela me ya Pergala Bacê û Endambûna A-kassa li Swêdê bikin.

1. Serlêdana föräldrapenning bi rêya malpera Försäkringskassan tê kirin.
2. VAB (Vård av barn), piştgiriya dewletê ye ji bo wan rojên ku hûn ji ber nexweşiya zarokê xwe nikarin biçin ser kar.
3. Di nav gel de ji vê re 'vabba' tê gotin û di vê heyamê de dewlet nêzîkî %80-ê mûçeyê we dide.
4. Divê hûn agahiya VAB-ê di roja yekem a nexweşiya zarok de teqez di sîstemê de tomar bikin.
5. Ji bo nexweşiyên zarokan ên ku ji 7 rojan zêdetir dikişînin, dibe ku rapora doktor (läkarintyg) bê xwestin.

Bikaranîna VAB di çanda karsaziya Swêdê de wekî tiştekî pir asayî tê dîtin û zextkirina xwediyên karan di vê mijarê de ne qanûnî ye. Di dema bikaranîna destûra dêûbavtiyê de, kotayên 90 rojî yên bi navê 'rojên bavo' hene ku nayên dewrkirin ji dêûbavê din re; armanca vê rêziknameyê teşvikirina bavan e ji bo beşdarbûna lênêrîna zarokan. Hûn dikarin destûrên xwe heta ku zarokê we bibe 12 salî (di çarçoveya hin rêzikên diyarkirî de) bikar bînin. Ji bo demên destûrê û hesabên rojane, tê pêşniyar kirin ku hûn saziya fermî forsakringskassan.se kontrol bikin.

Pêvajoya Inskolning: Zarok Çawa bi Kreşê re Tê Amadekirin?

Li Swêdê destpêkirina jiyana kreşê wekî 'inskolning' (dema amadekirinê an adaptasyonê) tê binavkirin. Ev pêvajo bi gelemperî du hefteyan dikişîne û tê payîn ku yek ji dêûbavan di vê demê de bi zarok re li kreşê be. Pêvajoya ku di rojên pêşîn de tenê bi saetekê dest pê dike, hêdî hêdî tê zêdekirin da ku zarok hînî mamoste û hawirdorê bibe. Ev dem wekî pêdiviyeke pedagojîk tê dîtin da ku zarok hesta baweriyê pêş bixe.

• Di dema inskolning de dêûbav dikarin föräldrapenning bikar bînin.
• Mamoste (pedagoger) di vê pêvajoyê de girîngiyê didin têkiliya yek-bi-yek a bi zarok re.
• Adetên xew û xwarinê yên zarok bi kîtekît ji karmendên kreşê re têne gotin.
• Ji ber ku li kreşê di her şert û mercên hewayê de derdikevin derve, divê kincên guncav (skalkläder, regnkläder) bêne dabînkirin.

Kreşên li Swêdê ne tenê cihê lênêrînê ne, di heman demê de saziyên perwerdehiyê ne ku zarok lê nirxên demokratîk, hezkirina xwezayê û xebata komî hîn dibin. Bernameya perwerdehiya kreşê ya bi navê 'Lpfö 18', hînbûna bi rêya lîstikê esas digire. Gava ku zarokê we dest bi kreşê dike, dolabek ji wî re tê dayîn; li vir divê kincên yedek û kelûpelên derve yên li gorî demsalê amade bin. Ji bîr nekin ku li Swêdê têgihîştina 'hewaya xirab tune ye, kincê xirab heye' serdest e.

Pêşdibistan û Perwerdehiya Neçarî: Förskoleklass û Wêdetir

Gava ku zarokê we dibe 6 salî, gava yekem a perwerdehiya dibistana neçarî 'förskoleklass' (pola amadehiyê) dest pê dike. Ev pol di navbera kreş û dibistana seretayî de wekî pirekê ye. Qeyd bi gelemperî bixweber ji bo dibistana herî nêzî navnîşana ku zarok lê rûniştî ye têne kirin, lê mafê dêûbavan heye ku dibistanê hilbijêrin (skolval). Heke hûn dibistaneke cûda dixwazin, divê hûn di dîrokên ku şaredariyê diyar kirine de tercihên xwe bikin.

• Förskoleklass neçarî ye û bêpere ye.
• Piştî ku demjimêrên dibistanê bi dawî bûn, ji bo dêûbavên dixebitin xizmeta 'fritids' (klûba piştî dibistanê) tê pêşkêşkirin.
• Heqê fritids jî mîna kreşê li gorî dahatê tê hesabkirin.
• Ji bo zarokên astengdar an ên ku hewcedariya wan bi piştgiriya taybet heye, dabînkirina 'resurspedagog' mafekî qanûnî ye.

Pergala perwerdehiya Swêdê li şûna pêşbaziyê, piştgiriya hevkariyê û pêşkeftina kesane dike. Pergala notan di polên pêş de dest pê dike û armanc ew e ku xwendekar bêyî stresê hîn bibin. Xwarinên dibistanê bi temamî bêpere ne û her cure hewcedariyên alerjîk an olî (helal, vejeteryan hwd.) ji hêla dibistanê ve têne peyda kirin. Di dema adaptasyona zarokê we ya bi jiyana dibistanê re, zanîna baş a xizmetên şaredariyê û mafên sosyal dê aramiya nav malbatê zêde bike.

Pirsên Pir Tên Pirsîn

• Heqê förskola çiqas e? Heq li gorî dahata malbatê (maestat) têne diyarkirin û nikarin ji bihayekî diyarkirî (maxtaxa) derbas bibin.
• Barnbidrag kengî tê birîn? Heyva piştî ku zarok dibe 16 salî barnbidrag tê birîn û heke perwerdehiyê bibîne 'studiebidrag' (alîkariya xwendekariyê) dest pê dike.
• Ji bo dema VAB rapora doktor neçarî ye? Bi gelemperî ji roja 8-an a nexweşiyê pê de ji we tê xwestin ku hûn rapora fermî ya doktor pêşkêş bikin.
• Gelo perwerdeya modersmål bi her zimanî heye? Heke di şaredariyê de hejmareke bes a xwendekarên ku bi heman zimanî diaxivin hebe û mamoste bê dîtin, divê ev perwerde bê dayîn.
• Li kreşên Swêdê pergala xewê çawa ye? Zarokên piçûk bi gelemperî di zivistanê de jî li derve (di erebeyên zarokan de) an di odeyên xewê yên taybet de têne razandin.
• Heke terciha min a dibistanê neyê çi dibe? Şaredarî neçar e ku ji bo her zarokî cihekî peyda bike; heke cih nemîne, zarok li dibistana herî nêz tê bicihkirin.