Hagaha Deegaanka iyo Joogteynta ee Imtixaanka Muwaadhinimada Iswiidhan

Imtixaanka muwaadhinimada Iswiidhan (medborgarskapsprovet) waa imtixaan dhamaystiran oo loogu talagalay in lagu fahmo qiyamka asaasiga ah iyo qaab-dhismeedka bulshada ee dalka. Mid ka mid ah qaybaha ugu muhiimsan ee imtixaanka oo loo yaqaano samhällskunskap, waxaa meel ballaaran kaga jira siyaasadaha deegaanka iyo joogteynta (hållbar utveckling) oo Iswiidhan ay hormuud ka tahay caalamka. Ilaalinta dabeecadda ee bulshada Iswiidhan ma aha oo kaliya xeer, laakiin waa arrin la xiriirta aqoonsiga dhaqanka. Si aad ugu guulaysato imtixaanka, waa inaad aqoon u leedahay nidaamyada sharciga iyo dhaqamada deegaanka ee nolosha maalmeedka. Inta aad isku diyaarinayso, waxaad kor u qaadi kartaa fahamkaaga adiga oo isticmaalaya hagaha qiyamka dhaqanka ee bulshada Iswiidhan. Platform-ka MedborgarskapTR ee lagu diyaariyey luuqadda Soomaaliga ayaa kuu fududaynaya barashadan.

Waa Maxay Hadafyada Cimilada Iswiidhan iyo Mabaadi'da Miljöpolitik?

Iswiidhan waxay leedahay mid ka mid ah sharciyada cimilada ee ugu hamiga weyn caalamka, kaas oo higsanaya in la gaaro eber qiiq (net-zero emissions) marka la gaaro sanadka 2045. Hadafkan waxaa loo yaqaannaa 'klimatmål' wuxuuna ku salaysan yahay qaab-dhismeedka siyaasadda cimilada oo uu ansixiyay Baarlamaanka (Riksdag). Imtixaanka gudihiisa, waxaa laga yaabaa inaad la kulanto su'aalo ku saabsan sababta Iswiidhan ay u raacdo siyaasado deegaan oo adag. Hay'adda ugu weyn ee dowladda ka caawisa arrintan waa Naturvårdsverket (Hay'adda Ilaalinta Deegaanka ee Iswiidhan). Hay'addani waxay dejisaa xeelado loogu talagalay ilaalinta kala duwanaanshaha noolaha, hawo nadiif ah, iyo deegaan ka caagan sunta. Saldhigga sharciyadan waa qaabka ah 'kii wasakheeya ayaa bixinaya' iyo in la daboolo baahiyaha maanta iyadoo aan la khatar gelin kheyraadka jiilalka mustaqbalka.

• Hadafka ah in la noqdo bulsho ka madax bannaan shidaalka fosilka (Fossilfritt Sverige).
• In kor loo qaado saamiga tamarta dib loo cusboonaysiiyo (dabaysha, biyaha iyo qorraxda) in ka badan 50% wadarta isticmaalka.
• In boqolkiiba 70 la dhimayo qiiqa ka dhasha qaybta gaadiidka marka la gaaro sanadka 2030.
• U gudubka qaabka dhaqaalaha wareegga ah si loo yareeyo tirada qashinka.
• In door hoggaamineed laga qaato heshiisyada cimilada ee caalamiga ah (sida Heshiiska Paris).

Allemansrätten: Xuquuqda Qof kasta ee Helitaanka Dabeecadda iyo Masuuliyadaha

Allemansrätten, ama 'Xuquuqda Dadweynaha ee Dabeecadda', waa xuquuq gaar ah oo uu ilaalinayo dastuurka Iswiidhan. Fikraddan waxay marar badan ku soo baxdaa qaybaha bulshada iyo dhaqanka ee imtixaanka. Inkasta oo xuquuqdani ku siinayso ogolaansho aad ku socon karto dhulka qof kale leeyahay, aad ku degi karto teendho ama aad ku guran karto miraha duurka, haddana waxay kugu waajibinaysaa inaad raacdo mabaadi'da 'inte störa, inte förstöra' (ha dhibin, waxna ha burburin). Xuquuqda helitaanka dabeecadda waa laf-dhabarta xiriirka adag ee Iswiidhisku la leeyihiin dabeecadda. Imtixaanka gudihiisa, xasuuso in xuduudaha xuquuqdan la weydiin karo; tusaale ahaan, geli tainka beerta guri agtiisa ah ama waxyeellaynta geedaha kuma jiraan xuquuqdan.

• Waa in la tixgeliyaa xuduudaha hantida gaarka ah iyo nuxurka nolosha gaarka ah ee guryaha.
• Waa la oggol yahay in la guro ubaxyada duurka, laakiin lama taaban karo noocyada la ilaaliyo.
• Markaad dab shidayso, waa waajib inaan dhulka la waxyeellayn oo laga digtoonaado khatarta dabka.
• In qashin lagaga tago dabeecadda dhexdeeda waa mamnuuc waxaana ka dhasha ganaaxyo adag.
• Eeyaha waa in lagu hayo xarig (beesto) gaar ahaan xilliga gu'ga iyo xagaaga si loo ilaaliyo duur-joogta.

Nidaamka Dib u Isticmaalka (Återvinning) iyo Maareynta Qashinka

Iswiidhan dhexdeeda, maareynta qashinka waxaa loo tixgeliyaa inay tahay waajib muwaadhinnimo. In ka badan 99% qashinka guryaha ka soo baxa waa la dib u isticmaalaa ama waa la gubaa si looga soo saaro tamar. Erayada farsamada ee imtixaanka ku soo bixi kara waxaa ka mid ah 'sopsortering' (kala saarista qashinka) iyo 'farligt avfall' (qashinka khatarta ah). In la ogaado sida loo kala saaro waraaqaha, balaastigga, dhalada iyo birta ee ku yaal goobaha 'återvinningsstation' ee xaafad kasta waa macluumaad muhiim ah. Si aad si fiican u fahanto erayada deegaanka, waxaan kugula talineynaa inaad eegto liiska erayada imtixaanka muwaadhinimada Iswiidhan.

1. Qashinka noolaha (matavfall) badanaa waxaa lagu ururiyaa bacaha bunni ah waxaana loo beddelaa biyogaska.
2. Baakadaha balaastigga iyo waraaqaha waa in la nadiifiyaa ka hor intaan lagu tuurin weelka ku habboon.
3. Baytariyada iyo qalabka elektaroonigga ah marnaba laguma tuuri karo qashinka guud; waa in la geeyaa goobaha gaarka ah.
4. Nidaamka Pant: Gasacadaha iyo dhalooyinka cabitaanka waxaa lagu celiyaa mashiinnada supermarkeyda si loogu soo celiyo lacagtii deebaajiga ahayd.
5. Alaabta waaweyn iyo alaabta guriga waa in la geeyaa xarumaha degmada ee 'återvinningscentral'.

Gaadiidka Joogtada ah iyo Siyaasadaha Tamarta Cagaaran

Iswiidhan waxay bixisaa dhiirigelin weyn si loo yareeyo ku tiirsanaanta shidaalka fosilka ee qaybta gaadiidka. Isticmaalka baabuurta korontada, u gudubka shidaalka noolaha (biofuels) iyo ballaarinta gaadiidka dadweynaha ayaa xudun u ah siyaasadahan. Imtixaanka dhexdiisa, waxaa laga yaabaa inay yimaadaan su'aalo ku saabsan sababta gobolku u dhiirigeliyo gaadiidka dadweynaha ama ujeeddada canshuurta kaarboonka (koldioxidskatt). Canshuurta kaarboonka waa qalab maaliyadeed oo Iswiidhan ay isticmaalaysay ilaa 1991. Dhinaca wax soo saarka tamarta, maalgashiga tamarta nukliyeerka, tamarta biyaha (vattenkraft) iyo tamarta dabaysha (vindkraft) waxay taageeraysaa madax-bannaanida tamarta dalka.

• Cabbirka canshuurta kaarboonka si loogu qiimeeyo waxqabadyada qiiqa soo saara.
• Casriyeynta shabakadda tareennada iyo dhiirigelinta tareenka halkii laga isticmaali lahaa diyaaradaha (fikradda flygskam).
• Waajibaadka saaran degmooyinka inay maalgashadaan gaadiidka dadweynaha ee deegaanka saaxiibka la ah.
• Isticmaalka nidaamyada kuleylka degmada (fjärrvärme) ee dhismayaasha halkii laga isticmaali lahaa shidaalka fosilka.
• Taageerada hababka joogtada ah ee beeraha iyo wax soo saarka cuntada dabiiciga ah (ekologisk).

Goobaha Ilaalinta Dabeecadda iyo Kala Duwanaanshaha Noolaha

Iswiidhan waxay qayb weyn oo ka mid ah dhulkeeda u aqoonsatay beer qaran (nationalpark) iyo kayd dabiici ah (naturreservat). Ilaalinta goobahan waxay muhiim u tahay mustaqbalka kala duwanaanshaha noolaha (biologisk mångfald). Manhajka imtixaanka waxaa ku jiri kara waxyaabaha laga mamnuucay goobahan. Macluumaad farsamo oo dheeri ah oo ku saabsan ilaha rasmiga ah, waxaad booqan kartaa mareegta UHR. Inaad ogaato in kaymaha Iswiidhan aan loo arkin oo kaliya kheyraad dhaqaale, bakiin sidoo kale loo arko meel kaarboonka lagu kaydiyo oo loo maareeyo si waafaqsan xeerarka kaymaha ee joogtada ah (skogsbruk) waxay ku siinaysaa dhibco dheeri ah.

1. Beeraha qaranka waxaa maamusha dowladda iyadoo la adeegsanayo heerka ugu sarreeya ee ilaalinta.
2. Kaydadka dabiiciga ah waxaa abuura maamulada gobolka (Länsstyrelsen).
3. Waxaa jira liiska 'fridlysta arter' (noocyada la ilaaliyo) ee noolaha halista ugu jira inay dabar go'aan.
4. Ilaalinta dhulka qoyan (våtmarker) waa mid muhiim u ah sifeynta biyaha iyo xiridda kaarboonka.
5. Sharciga kaymaha wuxuu waajibinayaa in geed cusub la beero bedelkii geed kasta oo la gooyo.

Su'aalaha Inta Badan La Iska Weydiiyo: Deegaanka iyo Imtixaanka Muwaadhinimada

• **Waa maxay macnaha Allemansrätten?** Waa xuquuqda in si xor ah loo galo loona dhex socdo dabeecadda, laakiin waxay sidoo kale xambaarsan tahay masuuliyadda inaan waxyeello loo geysan milkiilayaasha dhulka.
• **Waa maxay nidaamka Pant?** Waa in dhalooyinka iyo gasacadaha balaastigga ama birta ah lagu celiyo mashiinka dib u isticmaalka si dib loogu helo lacagtii deebaajiga ahaa.
• **Waa maxay hadafka cimilada ee Iswiidhan?** Waa in la gaaro eber qiiq kaarboon ah marka la gaaro 2045 si aan saameyn xun loogu yeelan cimilada.
• **Ma waajib baa in qashinka la kala saaro?** Haa, marka loo eego xeerarka maareynta qashinka ee degmooyinka, qof kasta waxaa ku waajib ah inuu qashinkiisa u kala saaro qaybo.
• **Waa maxay Naturvårdsverket?** Waa hay'ad dowladeed oo kormeerta siyaasadaha ilaalinta deegaanka ee Iswiidhan soona bandhigta xogta sayniska.
• **Sidee baa su'aalaha deegaanka loogu weydiiyaa habka imtixaanka Iswiidhan?** Badanaa waa su'aalo doorasho ah (multiple choice) oo ku saabsan mabaadi'da joogteynta iyo sida ay uga muuqato nolosha maalmeedka.

Inta badan su'aalaha aad kala kulmi doonto imtixaanka waxay la xiriiraan sida mowqifka deegaanka ee Iswiidhan uu ugu muuqdo nolosha maalmeedka. Haddii aad xiisaynayso heerka adkaanta su'aalaha, waxaad xallin kartaa imtixaannada deegaanka ee ku yaal boggayaga su'aalaha tusaalaha ah iyo jawaabahooda ee imtixaanka muwaadhinimada Iswiidhan. Inaad ku noolaato Iswiidhan waxay u baahan tahay inaad qaadato qiyamkan deegaan; sidaas darteed, u arag habka u diyaargarowga fursad aad kula qabsanayso bulshada Iswiidhan.